هر متر مربع چقدر کمپوست لازم است اولین سؤالی است که پرورش‌دهنده قارچ دکمه‌ای پیش از سفارش کمپوست باید جوابش را بداند. کمپوست هزینه‌ای است که هر دوره تکرار می‌شود. همین عدد تعیین می‌کند چند بلوک بخرید، چند متر قفسه آماده کنید و آخر دوره چقدر محصول انتظار داشته باشید.
| پاسخ کوتاه
برای قارچ دکمه‌ای، هر متر مربع بستر کشت معمولاً ۸۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم کمپوست می‌خواهد؛ یعنی چهار تا پنج بلوک ۲۰ کیلوگرمی. این عدد برای سطح روی قفسه است، نه کف سالن. قفسه سه‌طبقه روی هر متر مربع از کف، سه متر مربع بستر می‌سازد. |
هر متر مربع چقدر کمپوست لازم است؟ عدد دقیق برای قارچ دکمه‌ای
هر متر مربع بستر قارچ دکمه‌ای به ۸۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم کمپوست نیاز دارد. عدد دقیق به نوع کمپوست، ضخامت بستر و روش کار پرورش‌دهنده بستگی دارد. در ایران کمپوست معمولاً به شکل بلوک فروخته می‌شود؛ پس ساده‌ترین راه، حساب کردن با تعداد بلوک است.
حساب با بلوک‌های رایج در ایران
در پژوهش دانشگاه زابل درباره خاک پوششی قارچ دکمه‌ای، بلوک‌ها ۴۰ در ۶۰ سانتی‌متر بودند، با ارتفاع ۱۵ سانتی‌متر و وزن ۲۰ کیلوگرم. در هر متر مربع چهار بلوک چیده شد؛ یعنی ۸۰ کیلوگرم کمپوست. چهار بلوک با این ابعاد ۰٫۹۶ متر مربع را می‌پوشانند و تقریباً یک متر مربع کامل را پر می‌کنند.
وزن بلوک همه تولیدکننده‌ها یکسان نیست. پیش از خرید، وزن دقیق بلوک را بپرسید و عدد هدفتان را بر آن تقسیم کنید. مثلاً برای ۹۰ کیلوگرم در هر متر مربع با بلوک ۱۸ کیلوگرمی، پنج بلوک لازم است.
عددی که مزرعه‌های حرفه‌ای پر می‌کنند
در مجله تخصصی ماشروم بیزینس، یک مشاور هلندی پرورش قارچ توصیه می‌کند در بیشتر موارد زیر ۹۰ کیلوگرم در هر متر مربع پر نکنید. به گفته او، بسیاری از مزرعه‌ها حتی تا ۹۵ کیلوگرم پر می‌کنند و معمولاً نتیجه خوبی می‌گیرند.
متر مربع بستر با متر مربع سالن فرق دارد
عدد ۸۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم برای سطح بستر است؛ یعنی سطحی که کمپوست رویش پهن می‌شود. سالن قارچ قفسه چندطبقه دارد و بخشی از کف آن هم راهرو است. پس متراژ کف سالن را نباید مستقیم در ۱۰۰ ضرب کرد.
این خطا رایج است و نتیجه‌اش یا بلوک اضافه‌ای است که جای چیدن ندارد، یا قفسه‌هایی که نیمه‌خالی می‌مانند. حساب درست دو قدم دارد. اول سطح بستر را به دست آورید: طول قفسه × عرض قفسه × تعداد طبقه‌ها × تعداد ردیف‌ها. بعد سطح بستر را در کیلوگرم هدف برای هر متر مربع ضرب کنید.
یک مثال محاسبه
فرض کنید سالن شما دو ردیف قفسه سه‌طبقه دارد. هر ردیف ۱۰ متر طول و ۱٫۲ متر عرض دارد. می‌خواهید ۹۰ کیلوگرم در هر متر مربع پر کنید و بلوک‌ها ۲۰ کیلوگرمی‌اند.
| مرحله | محاسبه | نتیجه |
|---|---|---|
| سطح بستر | ۲ × ۱۰ × ۱٫۲ × ۳ | ۷۲ متر مربع |
| کمپوست لازم | ۷۲ × ۹۰ | ۶٬۴۸۰ کیلوگرم (حدود ۶٫۵ تن) |
| تعداد بلوک | ۶٬۴۸۰ ÷ ۲۰ | ۳۲۴ بلوک |
| خاک پوششی با ضخامت ۴ سانتی‌متر | ۷۲ × ۰٫۰۴ | ۲٫۸۸ متر مکعب (حدود ۲٬۹۰۰ لیتر) |
این اعداد فقط روش حساب را نشان می‌دهند. ابعاد قفسه و وزن بلوک خودتان را جایگزین کنید.
کم یا زیاد ریختن کمپوست چه اثری دارد؟
کم ریختن کمپوست معمولاً برای صرفه‌جویی است. همان مشاور هلندی می‌گوید کمپوست برای بسیاری از پرورش‌دهندگان حدود ۲۵ درصد قیمت تمام‌شده محصول است. اما به گفته او، نتیجه کم ریختن معمولاً برعکس است.
بستر کم‌وزن در چین اول (اولین نوبت برداشت) زود ضعیف می‌شود. در این حالت در چین اول نمی‌شود آب‌پاشی کرد و کمپوست خشک می‌ماند. چین دوم رطوبت کافی ندارد؛ قارچ‌ها سبک و زودرس می‌شوند و تعدادشان قابل پیش‌بینی نیست.
ریختن بیش از حد هم بی‌دردسر نیست. بستر خیلی ضخیم ممکن است گرم‌تر شود و کنترل دمای آن سخت‌تر است.
یکسان بودن وزن هم به اندازه خود عدد مهم است. اگر وزن کمپوست از یک سالن به سالن دیگر یا در بخش‌های مختلف سالن فرق کند، برداشت قابل پیش‌بینی نیست. موقع چیدن بلوک‌ها، وزن هر متر مربع را در کل سالن یکسان نگه دارید.
خاک پوششی برای هر متر مربع چقدر است؟
بعد از اینکه میسلیوم (رشته‌های سفید قارچ) کمپوست را پر کرد، روی آن خاک پوششی پهن می‌شود. در پژوهش دانشگاه زابل، این لایه ۴ سانتی‌متر ضخامت داشت. با این ضخامت، هر متر مربع بستر حدود ۴۰ لیتر خاک پوششی می‌خواهد. وزن این حجم به جنس و رطوبت خاک بستگی دارد؛ پس وزن هر کیسه را از فروشنده بپرسید.
همان آزمایش نشان داد جنس خاک پوششی چقدر مهم است. در همه نمونه‌های آزمایش، کمپوست یکسان بود. پیت هلندی (تورب، بقایای پوسیده گیاهان باتلاقی) و مخلوط کمپوست مصرف‌شده (کمپوستی که دوره پرورشش تمام شده) با پیت بیشترین محصول را دادند. مخلوط خاک باغی لومی و ماسه کمترین محصول را داشت، چون خاک منافذ کمتری داشت.
از هر متر مربع چقدر قارچ برداشت می‌شود؟
در آزمایش دانشگاه زابل، با ۸۰ کیلوگرم کمپوست در هر متر مربع، بهترین نمونه‌ها حدود ۲۱ تا ۲۳ کیلوگرم قارچ در سه چین دادند. یعنی محصول به ۲۶ تا ۲۸ درصد وزن کمپوست رسید. این نتیجه یک آزمایش است. در سالن شما، عدد نهایی به کیفیت کمپوست، خاک پوششی، دما و رطوبت بستگی دارد.
عدد ۸۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم فقط برای کمپوست قارچ سالم معنا دارد؛ یعنی کمپوستی که رطوبت مناسب دارد، بوی تند آمونیاک نمی‌دهد و میسلیوم در همه آن یکنواخت رشد می‌کند. بلوک سنگینی که این ویژگی‌ها را ندارد، معمولاً با وزن بیشتر هم محصول بیشتری نمی‌دهد.
جمع‌بندی
برای اینکه بدانید هر متر مربع چقدر کمپوست لازم است، اول سطح قفسه‌ها را حساب کنید، نه کف سالن. بعد برای قارچ دکمه‌ای، هر متر مربع بستر را با ۸۰ تا ۱۰۰ کیلوگرم کمپوست حساب کنید و تا جای ممکن زیر ۹۰ کیلوگرم نروید. وزن واقعی بلوک را از فروشنده بپرسید و برای خاک پوششی ۴ سانتی‌متری، حدود ۴۰ لیتر برای هر متر مربع کنار بگذارید.
